Walutą Uzbekistanu jest sum (uzb. сўм, so’m, kod ISO 4217: UZS), jednostka monetarna wprowadzona 1 lipca 1994 roku w miejsce rubla sowieckiego. Nazwa „sum” oznacza po uzbecku „czysty” i wymawia się ją jak „som”, z miękkim „o” jak w polskim „dom”.
Aktualny przelicznik na PLN
Na podstawie bieżących notowań i trendów rynkowych, 1 UZS to orientacyjnie 0,00030–0,00032 PLN, a 1 PLN to około 3200–3300 UZS. Dla precyzyjnych danych zawsze sprawdzaj aktualny kurs w NBP lub na wiarygodnych platformach wymiany.
Po liberalizacji z lat 2017–2022 kurs został ujednolicony, co zlikwidowało czarny rynek. Wymiana walut odbywa się głównie przez banki i oficjalne kantory; w praktyce łatwiej płacić kartami VISA/MasterCard oraz wymieniać waluty bezgotówkowo. W hotelach turystycznych często akceptowane są także płatności w USD obok sumów.
Historia waluty i kluczowe reformy
Sum zastąpił tymczasową jednostkę z 15 listopada 1993 roku (1:1 do rubla ZSRR). Docelowy sum z 1994 roku wprowadzono w relacji 1000:1 wobec poprzedniego, co uprościło rozliczenia gotówkowe.
Najważniejsze etapy zmian kursowych i regulacyjnych:
- Lata 90. i 2000. – oficjalny kurs był zaniżony, co napędzało czarny rynek; wymiana poza bankami była powszechna, ale nielegalna;
- 2017: dewaluacja i ujednolicenie – 5 września kurs oficjalny dostosowano do poziomu rynkowego, zakazano transakcji czarnorynkowych i wprowadzono banknot 10 000 UZS; zniesiono limity na zakup walut;
- 2018–2022: liberalizacja – obywatele i firmy mogli swobodniej kupować/sprzedawać waluty po kursie rynkowym; w praktyce preferowane stały się transakcje bezgotówkowe;
- 2019–2024+: wyższe nominały – stopniowe emisje 50 000, 100 000 i 200 000 UZS z myślą o wygodzie obrotu w warunkach inflacji.
Reformy wspierają szerszą liberalizację gospodarki i starania Uzbekistanu o członkostwo w WTO.
Nominały banknotów i monet
Banknoty ewoluowały ku wyższym nominałom, co zakończyło erę „torb pieniędzy” (jeszcze w 2017 r. wymiana 300 USD oznaczała plik banknotów po 1000 UZS). Poniżej zestawienie kluczowych emisji:
| Nominał | Rok wprowadzenia | Uwagi |
|---|---|---|
| 200 UZS | 1997 | starsza emisja, malejąca obecność w obiegu |
| 500 UZS | 1999 | starsza emisja, malejąca obecność w obiegu |
| 1000 UZS | 2001 | długo najwyższy powszechny nominał |
| 5000 UZS | 2013 | pierwsza wyraźna reakcja na inflację |
| 10 000 UZS | 2017 | wprowadzony wraz z reformą kursu |
| 50 000 UZS | 2017 | ułatwienie rozliczeń gotówkowych |
| 100 000 UZS | 2019 | odpowiedź na wzrost cen |
| 200 000 UZS | 2024 | najwyższy nominał w obiegu |
Monety w obiegu i emisje kolekcjonerskie przedstawiają się następująco:
| Typ | Nominały / przykłady | Uwagi |
|---|---|---|
| Obiegowe | 1, 5, 10, 25, 50 UZS | niska siła nabywcza; w praktyce używane rzadziej niż banknoty |
| Kolekcjonerskie | 50 UZS (2002, 2700-lecie Shahrisabz), 100 UZS (2001–2009, rocznice Taszkentu i reform) | emisje okolicznościowe o wartości numizmatycznej |
Ciekawostki dla polskich czytelników
Poniżej zebraliśmy praktyczne i historyczne informacje, które ułatwią podróż i lekturę danych rynkowych:
- ekstremalna dewaluacja – w latach 2007–2012 kurs USD/UZS wzrósł ponad dwukrotnie, przez co starsze przewodniki potrafią zaniżać realne ceny;
- brak dużych nominałów kiedyś – niegdyś najwyższy banknot 1000 UZS wart był mniej niż 0,40 USD, co dobrze ilustruje realia gospodarki regulowanej;
- praktyczne rady – wymieniaj walutę wyłącznie w bankach lub oficjalnych kantorach (z paszportem), a w codziennych płatnościach preferuj karty; w hotelach turystycznych często honorowane są USD; unikaj wyjazdu z nadmiarem gotówki w sumach – ich wymiana za granicą bywa utrudniona;
- kontekst inwestycyjny – liberalizacja rynku walutowego i reformy strukturalne poprawiają przewidywalność otoczenia dla firm; warto śledzić postępy na drodze do WTO.
Ceniony doradca finansowy, prezentuje swoją bogatą wiedzę i profesjonalizm w każdym artykule na swoim własnym blogu. Jego praktyczne porady oraz umiejętność klarownego przekazywania skomplikowanych zagadnień finansowych sprawiają, że czytelnicy mogą czerpać z niego niezastąpioną wiedzę.