Oficjalną walutą Republiki Południowej Afryki jest rand południowoafrykański (od angielskiego South African rand), oznaczany kodem ISO 4217 jako ZAR i symbolem R.
Podstawowe informacje o randzie
Rand dzieli się na 100 centów. W codziennym obrocie używa się banknotów i monet o określonych nominałach, przy czym najmniejsze monety centowe wycofano z obiegu.
Aktualnie w obiegu funkcjonują następujące nominały i ich status:
| Rodzaj | Nominały | Status |
|---|---|---|
| Banknoty | 10 R, 20 R, 50 R, 100 R, 200 R | w obiegu |
| Monety | 10 c, 20 c | w obiegu |
| Monety | 1 R, 2 R, 5 R | w obiegu |
| Monety | 1 c, 2 c, 5 c | wycofane z obrotu, lecz pozostają prawnym środkiem płatniczym |
Historia waluty – od funta do randa
Rand został wprowadzony do obiegu 14 lutego 1961 roku, tuż przed ogłoszeniem Republiki Południowej Afryki. Zastąpił funta południowoafrykańskiego w stosunku 1 funt = 2 randy.
Decyzję o zmianie waluty powiązano z przejściem na system dziesiętny – w 1958 roku Komisja ds. monet dziesiętnych zarekomendowała reformę monetarną.
Korzenie systemu walutowego sięgają czasów kolonialnych, gdy obowiązywał funt szterling oraz funt południowoafrykański w okresie brytyjskiego panowania.
Skąd pochodzi nazwa randa?
Nazwa waluty nawiązuje do łańcucha górskiego Witwatersrand, jednego z największych na świecie zagłębi wydobycia złota, które dostarczyło około 40% całej dotychczas wydobytej ilości tego kruszcu.
Do najważniejszych surowców regionu należą:
- uran,
- platyna,
- srebro,
- diamenty.
Ewolucja wizerunków na banknotach
Historia wizerunków na randzie stanowi interesujące zwierciadło zmian społecznych w RPA:
- Do lat 90. XX wieku – banknoty przedstawiały wizerunek Jana van Riebeecka, pierwszego holenderskiego administratora Kapsztadu;
- Lata 1992–1999 – wprowadzono wizerunki tzw. Wielkiej Piątki Afryki – zwierząt zamieszkujących Afrykę: afrykańskiego słonia sawannowego, nosorożca czarnego, lwa, bawołu afrykańskiego i lamparta;
- Od 2012 roku – na nowych banknotach pojawiają się wizerunki Nelsona Mandeli.
Ciekawostki
Jedną z najsłynniejszych monet związanych z RPA jest Krugerrand – popularna złota moneta będąca prawnym środkiem płatniczym, lecz ze względu na dużą wartość nienależąca do obiegu gotówkowego. Nazwa łączy nazwisko Kruger (prezydent z przełomu XIX i XX wieku) oraz „rand”.
Wymiana i emisje okolicznościowe
W 2021 roku Południowoafrykański Bank Rezerw (SARB), założony 30 czerwca 1921 roku, wydał monetę kolekcjonerską o nominale 5 randów z okazji 100-lecia swojego istnienia.
Praktyczny poradnik – wszystkie banknoty i monety wyemitowane od 1961 roku pozostają prawnym środkiem płatniczym w Republice Południowej Afryki i nie są demonetyzowane, co oznacza, że również starsze nominały można bez problemu wymienić w instytucjach finansowych.
Ceniony doradca finansowy, prezentuje swoją bogatą wiedzę i profesjonalizm w każdym artykule na swoim własnym blogu. Jego praktyczne porady oraz umiejętność klarownego przekazywania skomplikowanych zagadnień finansowych sprawiają, że czytelnicy mogą czerpać z niego niezastąpioną wiedzę.